Istorija

Vojvodina je zemlja na kojoj se istorija stvarala

Mi ne verujemo u floskulu koja kaže da istoriju pišu pobednici. Istorija bez istine je falsifikat. Suočeni sa različitim, na moment i sistemskim, pokušajima revizije značajnih istorijskih događaja i ličnosti, ovde pokušavamo da prezentujemo istorijske događaje uz poštovanje istina koje su istorijski nesporne. Ukoliko o nekoj temi/događaju postoje sporni stavovi, prezentovačemo ih. S druge strane, nije nam cilj da prezentujemo naučne tekstove, već tekstove koji će na jednostavan i popularan način osvetliti ljude i događaje koji su iza nas.
Zbog onoga što je ispred nas.

17. decembra 2015.
Zemun, razglednica iz 1936. godine

Dragomir Jankov

Vojvodina – granice: Kako je Beograd 1945. dobio Zemun kao rođendanski poklon

Čak i tada 1945. godine, u vreme opijenosti završetkom jednog velikog rata, opijenosti nosilaca vlasti sopstvenom istorijskom pobedom, kada se na načelu „bratstva – jedinstva“ gradi nova država, rukovodioci Srbije sačuvali su prisebnost i saznanje da je upitanju važan, istorijski preloman momenat. Sačuvali su, nazovimo to „realizam“, ispod parola i oblande klasne i partijske solidarnost sačvali su nasleđenu kulturu imperijalnih posezanja, zvanu i „državotvornost“. To pokazuje i ovaj tako hitno samododeljeni rođendanski poklon Beogradu, Srbiji, a na račun Autonomne Vojvodine.
26. avgusta 2015.
Temišvarski sabor 1790

Miroslav D. Ilić

Temišvarski sabor 1790.

Ideja »inartikulacije«, odnosno priznavanje Srba kao legalnih građana Ugarske, a ne samo kao naroda koji, kao svojevrstan »kolektivitet-stranac«, u Ugarskoj živi na osnovu carskih privilegija, ima genezu i pre Temišvarskog sabora (1790.). Ipak, prvi političar u Srba, koji je spoznao suštinsku državno-pravnu situaciju potpune i tragične obespravljenosti srpskog naroda, što se, navodno, nalazi u privilegovanom položaju u monarhiji, a na Temišvarskom saboru u briljantnoj besedi izneo svoj stav u smislu priznavanja jednakosti Srba i drugih građana, pre svega Mađara, nasuprot carskim feudalnim privilegijama, koje su mogle na isti način biti davane i ukidane, bio je saborski delegat građana (a ne plemića!), Sava Tekelija: »...samo treba da postoji zajednica prava i zakona... jedni i isti građani kraljevine, sinovi jednog otačestva, da s njima kako otmeni tako i prosti jednaka prava i dobra uživamo - i da nam je samo na taj način i k dostojanstvima Ugarske otvoren put. ... Da u kratko sve kažem, pobrinite se da pravima vašim stalan temelj nabavite, koji nikakva povlastica, već sam zakon treba učiniti, i kome se nikako od same kraljeve milosti i njegove dobre volje, već od potvrde javnih zakona pouzdano može nadati... Pobrinimo se jedared za stalna i pouzdana sredstva sreće!«
26. avgusta 2015.

Miroslav D. Ilić

Nacrt Ustava Vojvodovine srpske iz 1849.

Nacrt Ustava ima 154. paragrafa podeljenih u 15 glava. U prvoj glavi »O zemlji« definiše se teritorija Vojvodovine (prema zaključcima Skupštine), a ona je država, samostalna, nerazdeljiva i u svemu ravnopravna sa ostalim državama austrijske carevine. Njene granice može menjati samo njen sabor. Glavi grad je Novi Sad, a grb - beli krst na crvenom polju sa četiri ocila. Druga glava »O odnošenju Vojvodovine Srbije k sredotočnoj vlasti«, uređuje ustupanje centralnoj vlasti: spoljnih poslova (pri čemu se i za njih moraju uzimati ljudi iz Vojvodovine), upravljanje redovnom vojskom (u koju Vojvodovina daje kontigent vojnika srazmeran drugim državama, s tim da je taj kontigent organiziovan u spostvene pukove sastavljene od Srba i sa komandom na srpskom jeziku), opštih finansija i rukovođenje trgovinom. Upravljanje zemaljskim prihodima (kameralna i fiskalna dobra, rudokopi, solane, danak za središnju upravu) pripada Vladi Vojvodovine, dok trgovina ne sme biti organizovana na štetu Vojvodovine.
26. avgusta 2015.
Majska skupština 1848.

Miroslav D. Ilić

Majska Skupština 1848.

Ubrzo nakon revolucionarnog zbacivanja Meterniha 13. marta, izbila je revolucija i u Pešti 15. marta 1848. Pod uticajem događaja u Beču i Pešti, Sabor u Požunu prihvata revolucionarni program, a bečki dvor 17. marta nezavisnu mađarsku vladu, u kojoj je bio i vođa mađarske revolucije Lajoš Košut. Želeći isto što i mađarski revolucionari, rušenje starog, feudalnog poretka i uspostavljanje novog, zasnovanog na načelima liberalizma, već 18. marta na zboru srpskih trgovaca i zanatlija iz cele monarhije, pod predsedništvom Isidora Nikolića, Srbi u 17 tačaka ističu svoje zahteve: priznavanje srpske narodnosti u Ugarskoj i slobodna upotreba jezika u svim delima i savetovanjima, slobodu, nezavisnost i uzajamnu jednakost veroispovedanja, kao i slobodno ustrojstvo crkve i obezbeđenje crkvenog jezika, slobodno i nezavisno ustrojavanje i upravljanje narodnih škola, slobodno sazivanje i javno zasedanje narodnog sabora, obezbeđenje mesta srpskom arhiepiskopu i drugim episkopima u državnom ugarskom saboru, jednako kao i katoličkim, postavljanje Srba pri najvišim upravnim organima i sudovima, slobodno uređivanje Vojne granice, oslobađanje feudalnog desetka koji daju Srbi pravoslavne veroispovesti katoličkom sveštenstvu, a zahteve završavaju rečenicom: »Kralju vernost, otečestvu svaku žrtvu, Mađarima bratsku ljubov.« Novosadski Srbi, čuvši za događanja u Pešti, već 21. marta osnivaju Odbor, na čelu sa Đorđem Stratimirovićem, te pozivajući građane da formiraju građansku gardu, koja bi se suprotstavila mogućim nemirima, u proglasu kažu: »Sloboda kruži svetom, ona je i u našoj zemlji podigla svoje oltare. Sve zapreke slobodi su otstranjene, možemo se nesmetano boriti za najviša dobra čoveka i građanina.